Dolle Dinsdag

Dolle Dinsdag is de naam die in Nederland werd gegeven aan 5 september 1944, een dag waarop een golf van geruchten, paniek en verwachting het bezette land overspoelde. De aanleiding was het nieuws dat geallieerde troepen de Belgische grens waren overgestoken en dat de bevrijding van Nederland nakende leek. In de chaos die volgde, vluchtten tienduizenden NSB-ers, collaborateurs en Duitse functionarissen hals over kop richting Duitsland, terwijl de Nederlandse bevolking juichte en op straat durfde te komen in de overtuiging dat de bevrijding uren weg was.
De naam „Dolle Dinsdag” verwijst naar de collectieve roes die die dag bezit nam van zowel de bevolking als de bezetter. Geruchten verspreidden zich razendsnel: de geallieerden zouden al in Breda zijn, in Roosendaal, op weg naar Amsterdam. Mensen haalden verborgen oranje vlaggen tevoorschijn, straten vulden zich met feestende Nederlanders en collaborateurs pakten haastig hun bezittingen. De chaos was totaal en de verwarring aan beide kanten van het conflict compleet.
Maar de bevrijding kwam niet. De geallieerde opmars stagneerde, en in de dagen na Dolle Dinsdag keerden de Duitsers terug naar hun posities. De NSB-ers die waren gevlucht kwamen deels terug, en de bezetting ging door. Voor de Nederlandse bevolking was de ontgoocheling enorm. De vreugde van die dinsdag sloeg om in bittere teleurstelling, en de winter die volgde werd de zwaarste van de hele bezetting: de Hongerwinter van 1944 op 1945.
Dolle Dinsdag illustreert hoe sterk gerucht en hoop het gedrag van mensen in oorlogstijd kunnen bepalen. Het laat zien hoe dun de grens was tussen bezetting en bevrijding in de herfst van 1944, en hoe die onzekerheid zowel de bezetter als de bevolking in beweging zette. Voor de collaborateurs die vluchtten was het een moment van paniek en blootgelegde loyaliteiten. Voor de bevolking was het een dag van hoop die uitliep op nog maanden van onderdrukking en schaarste.