Romusha is een Japanse term voor Indonesische arbeiders die tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indiรซ en andere delen van Zuidoost-Aziรซ werden ingezet voor zware arbeid. Sommige mensen meldden zich onder druk of door misleidende beloften; velen werden gedwongen weggevoerd. Zij werkten aan spoorwegen, vliegvelden, mijnen en andere militaire projecten, vaak onder toezicht van Japanse militairen en lokale autoriteiten.
De omstandigheden waren vaak levensgevaarlijk. Arbeiders kregen weinig voedsel, hadden te maken met ziekte en uitputting en konden worden mishandeld. Velen moesten ver van huis werken, onder meer aan spoorweg- en infrastructuurprojecten op Java, Sumatra en daarbuiten. Exacte aantallen zijn onzeker, omdat registraties onvolledig zijn en veel mensen niet terugkeerden. Historici benadrukken daarom dat cijfers voorzichtig moeten worden gebruikt.
De geschiedenis van de romusha laat zien dat de Japanse oorlogsinspanning niet alleen door militairen werd gedragen. Miljoenen Aziatische burgers werden ingezet om strategische infrastructuur te bouwen en grondstoffen te leveren. Hun arbeid ondersteunde transport en bevoorrading, maar kwam voort uit koloniale dwang en militaire overheersing. In Nederlandse herinneringen kreeg deze geschiedenis lang minder aandacht dan de internering van Europese burgers en krijgsgevangenen. Persoonlijke verhalen helpen de ervaringen van Indonesische dwangarbeiders zichtbaar te maken.
Rijksdagbrand 1933