De Holocaust was de systematische, door de staat georganiseerde vervolging en moord op ongeveer zes miljoen Europese Joden door nazi-Duitsland, zijn bondgenoten en collaborateurs. De Holocaust ontwikkelde zich tussen 1933 en 1945. De naziโs kwamen in 1933 in Duitsland aan de macht en bouwden daarna stap voor stap een antisemitische dictatuur op. Joden werden uit het openbare leven uitgesloten, beroofd van rechten en bezit, gedwongen te verhuizen en blootgesteld aan steeds gewelddadiger vervolging.
Tijdens de oorlog breidde het geweld zich uit over bezet Europa. Duitse autoriteiten en hun partners sloten Joden op in gettoโs, deporteerden hen en pleegden vanaf 1941 massale schietpartijen in Oost-Europa. Later werden miljoenen mensen met treinen naar vernietigingskampen vervoerd, waar velen direct na aankomst werden vermoord. Anderen stierven door dwangarbeid, honger, ziekte en mishandeling. De deportaties waren geen toevallige verplaatsingen: ze vereisten registratie, politieoptredens, samenwerking van instanties, treinen en bewaking.
In Nederland kregen de vervolging en deportaties een concreet gezicht in razziaโs, onderduik, verzetswerk en doorgangskampen zoals Westerbork. Veel Joodse families werden uit hun woningen gehaald en van elkaar gescheiden. Wie onderdook was afhankelijk van mensen die voedsel, schuilplaatsen en vervalste papieren regelden, met groot gevaar voor zichzelf.
Ook Roma en Sinti, mensen met een beperking, Sovjet-krijgsgevangenen, politieke tegenstanders en andere groepen werden door de naziโs vervolgd en vermoord. In historisch gebruik verwijst โHolocaustโ specifiek naar de genocide op de Joden; de vervolging van andere groepen hoort bij de bredere geschiedenis van nazi-misdaden. Voor een museumkennisbank helpt dit onderscheid om slachtoffers en gebeurtenissen zorgvuldig te benoemen en de rol van bestuur, transport en individuele keuzes zichtbaar te maken.
Rijksdagbrand 1933