Benzine jerrycan

Benzine was tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de meest strategische grondstoffen. Zonder brandstof reden geen tanks, vlogen geen vliegtuigen en bewoog geen enkel gemotoriseerd voertuig. De controle over benzinevoorraden en de logistiek om die voorraden op de juiste plek te krijgen, was daarmee even bepalend voor de uitkomst van de oorlog als de kwaliteit van wapens of de moed van soldaten.
De benzinejerrycan, de robuuste twintig liter metalen bus die oorspronkelijk door de Duitse Wehrmacht werd ontwikkeld, was het centrale object in die brandstoflogistiek. Het compacte ontwerp met drie grepen maakte het mogelijk grote hoeveelheden benzine snel en flexibel te verplaatsen, ook ver van vaste bevoorradingslijnen. Waar tankwagens niet konden komen, ging de benzinejerrycan wel. Soldaten droegen ze met de hand, laadden ze op vrachtauto’s en stapelden ze in depots langs aanvalsroutes.
Voor de geallieerde opmars door Nederland in 1944 en 1945 was de beschikbaarheid van benzine een voortdurend knelpunt. Na de snelle opmars door Frankrijk en België in de zomer van 1944 raakten de bevoorradingslijnen ernstig uitgerekt. Voorraden moesten worden aangevoerd vanuit de Normandische stranden, duizenden kilometers verderop, via een netwerk van wegen en spoorlijnen dat deels was verwoest door gevechten en bombardementen. De beroemde Red Ball Express, een non-stop vrachtwagendienst die de geallieerde opmars van brandstof voorzag, reed dag en nacht maar kon de vraag nauwelijks bijhouden.
Bij Operatie Market Garden in september 1944 speelde brandstoftekort een directe rol. Het Britse XXX Corps, dat via de smalle weg door Eindhoven en Nijmegen richting Arnhem moest optrekken, was mede vertraagd door logistieke problemen rondom bevoorrading. Elke vertraging in de brandstofaanvoer betekende stilstaande voertuigen en verloren tijd op een moment waarop iedere uur telde.
De benzinejerrycan maakte het mogelijk om brandstof te spreiden over kleine voorraadbases langs de opmarsroute, zodat eenheden niet volledig afhankelijk waren van centrale depots. Dit flexibele systeem was een les die de geallieerden mede hadden geleerd van de Duitsers, die als eersten de jerrycan op grote schaal hadden ingezet. Het object dat begon als een Duitse uitvinding werd zo een onmisbaar onderdeel van de geallieerde bevoorradingsketen die Nederland uiteindelijk bevrijdde.