Een gaarkeuken was een centrale plek waar tijdens perioden van armoede of voedseltekort eenvoudige maaltijden werden bereid en uitgedeeld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gaarkeukens op veel plaatsen belangrijk, vooral in de Hongerwinter van 1944โ1945. In het westen van Nederland waren voedseltransporten ontregeld en raakten de voorraden snel uitgeput.
Inwoners konden bij een gaarkeuken vaak met distributiebonnen of volgens lokale afspraken een warme maaltijd ophalen. De keukens kookten grote hoeveelheden tegelijk en gebruikten wat beschikbaar was, bijvoorbeeld aardappelen, groenten, peulvruchten of suikerbieten. De menuโs verschilden per plaats en per week; de porties waren vaak klein en voedzaam voedsel was schaars. Mensen stonden soms lang in de rij en namen de maaltijd in een pan of emmer mee naar huis.
Gaarkeukens werden door gemeenten, bedrijven, kerkelijke organisaties en vrijwilligers opgezet. Ze waren onderdeel van een bredere hulpverlening die ook voedselinzameling, vervoer en distributie omvatte. Een centrale keuken kon de honger verlichten, maar kon het tekort aan calorieรซn en brandstof niet oplossen.
De gaarkeuken staat symbool voor de dagelijkse strijd om voedsel in de laatste oorlogswinter. Fotoโs van lange rijen en bewaard gebleven weekmenuโs laten zien hoe sterk de bezetting het gewone leven beรฏnvloedde en hoe lokale organisaties probeerden de bevolking te helpen.
Koffiesurrogaat