Oorlogsmonumenten in Nederland herinneren aan mensen die tijdens oorlog en bezetting omkwamen en aan gebeurtenissen die gemeenschappen diep troffen. Ze staan bij plekken waar slachtoffers vielen, bij begraafplaatsen, op pleinen en bij gebouwen die met verzet, vervolging of bevrijding verbonden zijn. Veel monumenten herdenken de Tweede Wereldoorlog, maar sommige noemen ook slachtoffers van latere oorlogen en vredesmissies.
De vorm en tekst van een monument weerspiegelen vaak de tijd waarin het werd opgericht. Direct na 1945 lag de nadruk in veel plaatsen op herdenking van de gevallenen en de bevrijding. Later kregen ook Joodse slachtoffers, Roma en Sinti, dwangarbeiders, burgerslachtoffers en mensen uit de voormalige koloniรซn meer aandacht. Een monument kan daardoor deel zijn van een veranderend gesprek over wie wordt herinnerd en hoe.
Een monument vertelt op zichzelf niet het hele verhaal. Namen, symbolen en locatie vragen om uitleg aan de hand van archiefstukken, foto’s en persoonlijke getuigenissen. Sommige plekken zijn verbonden met rituelen zoals kransleggingen of twee minuten stilte; andere staan dagelijks in het straatbeeld. Samen vormen oorlogsmonumenten een verspreid landschap van herinnering. Ze maken de gevolgen van oorlog zichtbaar in dorpen en steden en bieden aanleiding om slachtoffers en historische context opnieuw te onderzoeken.
Roofkunst Tweede Wereldoorlog