Jerrycan

Een jerrycan is een robuuste, rechthoekige metalen brandstofbus met een inhoud van twintig liter, oorspronkelijk ontwikkeld door de Duitse Wehrmacht in de jaren dertig. Het ontwerp was zo doordacht en praktisch dat het door alle grote legers van de Tweede Wereldoorlog werd overgenomen en tot op de dag van vandaag nauwelijks is veranderd.
De oorsprong van de jerrycan ligt in de Duitse militaire logistiek. Rond 1937 ontwikkelde Duitsland een brandstofbus die eenvoudig te stapelen, te dragen en te vullen was. De drie grepen aan de bovenkant maakten het mogelijk dat één soldaat twee volle bussen tegelijk kon dragen, of dat twee soldaten er samen vier konden tillen. De luchtdichte afsluiting voorkwam morsen en verdamping, en de ingedeukte zijpanelen gaven de bus de flexibiliteit om drukveranderingen op te vangen. Voor een gemotoriseerd leger dat afhankelijk was van een ononderbroken brandstoftoevoer, was dit een wezenlijke vooruitgang.
De geallieerden ontdekten de kwaliteit van de Duitse bus al vroeg in de oorlog, maar beschikten aanvankelijk over inferieure eigen modellen die lekten en moeilijk te hanteren waren. Via omwegen, onder andere door een Amerikaanse ingenieur die exemplaren uit Duitsland had meegenomen, werd het ontwerp gekopieerd en op grote schaal geproduceerd. De naam „jerrycan” is afgeleid van de Engelse bijnaam voor Duitsers: „Jerry”. Tegen de tijd van de invasie in Normandië in juni 1944 waren de geallieerde legers uitgerust met miljoenen van deze bussen, die een cruciale rol speelden in de snelle opmars door Frankrijk, België en Nederland.
Brandstof was de levensader van het gemotoriseerde geallieerde leger. Tanks, vrachtwagens, jeeps en halfrupsvoertuigen verslonden enorme hoeveelheden benzine en diesel. De jerrycan maakte het mogelijk om brandstof flexibel en snel te verdelen, ook ver van vaste bevoorradingslijnen. Bij de bevrijding van Nederland in 1944 en 1945 was een ononderbroken brandstoftoevoer letterlijk bepalend voor de snelheid waarmee gebieden werden vrijgemaakt.
Na de oorlog bleef de jerrycan in gebruik, zowel bij militaire als civiele toepassingen. In museale collecties over de Tweede Wereldoorlog is hij een veelvoorkomend object, ogenschijnlijk alledaags maar beladen met logistieke betekenis. Hij vertegenwoordigt het principe dat oorlog niet alleen wordt gewonnen met wapens, maar ook met organisatie, bevoorradingsketens en de juiste uitrusting op het juiste moment.