Konvooi

Terwijl de grote Atlantische konvooien de geschiedenis domineren, speelde zich tijdens de bezetting van Nederland een minder bekende maar even cruciale strijd om de binnenwateren af. Het IJsselmeer, de Zuiderzee en het uitgebreide netwerk van rivieren en kanalen dat Nederland doorsnijdt, waren tijdens de bezettingsjaren een arena van clandestien transport, militaire bewaking en dagelijkse strijd om overleven.
De bezetter controleerde het Nederlandse binnenwatersysteem streng. Schepen moesten worden geregistreerd, bemanningen gescreend en vaarroutes goedgekeurd. Militaire konvooien van Duitse bevoorradingsschepen voeren over het IJsselmeer en de grote rivieren, bewaakt door patrouillevaartuigen die verdachte bewegingen in de gaten hielden. Voor de bezetter waren de binnenwateren een logistieke levensader die de bezettingsmacht van noord naar zuid verbond.
Maar datzelfde waterwegennet was ook de ruggengraat van het clandestiene verzet. Vissers en schippers die hun vaartuigen en routes kenden als hun broekzak, vervoerden onder de neus van de bezetter onderduikers, illegale post, wapens en voedsel. Een klein bootje op het IJsselmeer of een schuit op een Hollands kanaal kon onzichtbaar zijn voor wie de waterenkniet kende. Verzetsnetwerken maakten gebruik van die onzichtbaarheid om mensen en goederen te verplaatsen die over de weg onmogelijk te transporteren waren.
In de Hongerwinter van 1944 op 1945 werden de binnenwateren cruciaal voor de voedseldistributie. Met bevroren kanalen en verwoeste infrastructuur was transport over water soms de enige optie om voedsel van het platteland naar de steden te brengen. Kleine konvooien van schuiten en bootjes, soms georganiseerd door het verzet en soms door wanhopige burgers, probeerden voedsel te bereiken in een tijd waarin elk kilogram aardappelen of meel levens kon redden.
Na de bevrijding werden de binnenwateren opnieuw een instrument van herstel. Geallieerde bevoorradingskonvooien voeren over het IJsselmeer en de rivieren om de uitgehongerde bevolking van Noord- en West-Nederland te bereiken, een logistieke operatie die parallel liep aan de luchtdroppings van Operatie Manna en evenzeer bijdroeg aan het overleven van een uitgeput land.